Uitgangspunten

Muziek roept herinneringen op

Muziek is in onze persoonlijke geschiedenis (vaak ongemerkt) gekoppeld aan belangrijke gebeurtenissen. Wanneer wij deze muziek weer horen, worden herinneringen en de bijhorende gevoelens opgeroepen. Via muziek is het dus mogelijk om een stuk van je eigen levensgeschiedenis op te roepen.
Een voorbeeld: bij dementerende ouderen gaan door de dementie steeds meer delen van de levensgeschiedenis verloren, die verbaal niet meer toegankelijk zijn. Door middel van muziek kan de dementerende herinneringen opnieuw beleven. Dit kan identiteitsversterkend werken. Muziek roept namelijk emoties op waardoor de dementerende weer voelt dat hij/zij aanwezig is in het leven en er mag zijn.

Muziek kan emoties oproepen

Naast herinneringen (en bijbehorende emoties) die door muziek opgeroepen kunnen worden, kan er ook emotie op zichzelf staand in de muziek verborgen liggen. Bij de meeste mensen zal een wals bijvoorbeeld plezier en beweging oproepen en pianomuziek eerder rust en stilte.
De muziektherapeut maakt gericht gebruik van de parameters in de muziek, om emoties op te roepen die voor het therapieproces wenselijk zijn op dat moment. Muziek is voor veel mensen en kinderen een laagdrempelige toegang tot emoties en een manier om deze te ervaren en te uiten. Muziek beïnvloedt ook emoties. Een muziektherapeut onderzoekt de manier waarop een cliënt emoties ondergaat en gebruikt daarvoor muzikale middelen. In muziektherapie kan de cliënt via muzikale ervaringen leren emoties te verdragen, tot uitdrukking te brengen maar ook emoties te reguleren of af te leiden. De muziektherapeut maakt gebruik van de verbanden die hij waarneemt tussen de problematiek van de cliënt en de muzikale elementen. In muziektherapie kan de cliënt naast het leren omgaan met emoties en ook inzicht krijgen in de werking van zijn emoties.

Muziek is laagdrempelig

Muziek roept direct reacties op. Mensen gaan onbewust op muziek bewegen of meezingen. Wanneer mensen een trommel zien, hebben ze de neiging om er op te gaan slaan of maken wij een voorstelling hoe het zou zijn om er op te slaan. Muziek verloopt als structuur in de tijd, waardoor zij onze concentratie kan vasthouden.
Om van muziek te kunnen genieten heeft de mens niet meer nodig dan een functionerend gehoor. Naar muziek luisteren is plezierig en stelt geen eisen. Zelfs bij lichamelijk of psychisch zeer beperkte cliënten kan muziek zo een ingang zijn.
De muziektherapeut past de werkwijze aan de mogelijkheden en beperkingen van de cliënt aan.

Muziek vertoont overeenkomsten met het dagelijkse leven (analogie)

Dat betekent in dit geval dat het gedrag wat in de ene situatie voorkomt ook op dezelfde manier kan voorkomen in een andere situatie. Voor muziektherapie betekent dit dat het gedrag wat een cliënt in het dagelijks leven laat zien, terugkomt op moment dat de cliënt muziek maakt of muziek luistert. Dit biedt de mogelijkheid om bestaand gedrag te observeren en te beïnvloeden. Via het oefenen en ervaren van ander gedrag in de muziek kan de cliënt ook ander gedrag in het dagelijks leven gaan vertonen. De muziektherapeut kan door het aanbieden van oefensituaties de cliënt uitnodigen om ander gedrag aan te leren, waar dit door middel van verbale instructie bijvoorbeeld niet (meer) lukt.

Muziek als sterke neurale verbinding

Elke ervaring wordt in de hersenen als neurale verbinding vastgelegd. Terugkerende ervaringen [bijvoorbeeld zingen] krijgen sterke neurale verbindingen. Deze verbindingen zijn minder gevoelig voor degeneratie.
Bij muzikale ervaringen zijn verschillende delen van het brein betrokken, meer dan bijvoorbeeld bij taal. Hierdoor blijven de muzikale vaardigheden langer intact dan andere vaardigheden.
Voorbeeld: Muziek kan tot ver in het proces van dementie gebruikt worden. Dit blijkt onder andere uit dementerende ouderen die nog prima een lied kunnen zingen, terwijl een gesprek niet meer mogelijk is. Ook bij cliënten met afasie heeft muziek een neutrale verbinding tussen de hersenen. Het cognitieve gedeelte van de hersenen is aangetast door de hersenbloeding, waardoor onder andere het praten niet meer (goed) lukt. Daarentegen is het creatieve gedeelte van de hersenen (de andere helft) niet aangetast en nog meestal prima in werking. Door het zingen van muziek kunnen wel weer zinnen uitgesproken worden, echter op een andere manier dan ‘normaal’ praten. Daardoor kunnen afasie-cliënten vaak niet meer goed praten, maar nog wel zingen. Met zingen kunnen dan de boodschappen die een cliënt wil delen ten gehore worden gebracht. Dit gebeurt in de methodiek Speech Music Therapy for Aphasia (SMTA).

Muziek en communicatie

Samen zingen of muziek maken roept een gevoel van verbondenheid op. Hierdoor kunnen mensen ervaren dat ze deel van een groep zijn. Muziek geeft de gelegenheid om non-verbaal contact te ervaren, zowel met de therapeut als met andere mensen. Dat is een bijzondere ervaring voor mensen die verbaal slecht of niet meer kunnen communiceren. Wanneer de taalvaardigheid minder wordt, komt de nadruk steeds meer op het non-verbale te liggen. In de communicatie worden stemgebruik, tempo en dergelijke belangrijker. Dit zijn muzikale aspecten van de taal waar de muziektherapeut gebruik van kan maken.

Verbeteren van stemming

Muziek kan de stemming van mensen direct beïnvloeden, veranderen of versterken. Een muziektherapeut maakt gebruik van dit gegeven om een directe positieve ervaring te bewerkstelligen, of de cliënt te leren onderscheid aan te brengen tussen negatieve en positieve gedachten en gevoelens. Dit kan de cliënt motiveren en uitdagen om een drempel over te gaan en nieuwe ervaringen op te doen, bijvoorbeeld wanneer angst een grote rol speelt. Het verbeteren van de stemming kan ook een centrale doelstelling zijn van de therapie. De muziektherapeut kan met muziek ook de emoties reguleren. Muziek kan namelijk een thermometer zijn voor cliënten die nogal heftig van stemming wisselen of hun emoties moeilijk onder controle kunnen krijgen. De muziektherapeut kan helpen door muzikale ervaringen in een mate van evenwicht aan te bieden waardoor de cliënt meer grip krijgt op zichzelf.

Traumaverwerking

Muziektherapie kan bijdragen aan de verwerking van trauma’s, met name vanuit de symbolische werking en associatiefunctie die muziek heeft. De muziektherapeut zorgt voor een gedoseerde manier waarop gevoelens rond trauma’s aan de orde komen en dat de directe emotionele impact van geluid voor de cliënt goed hanteerbaar is.

Acceptatie

Muziek kan helpen moeilijke en onveranderbare levensfeiten een plek te geven, zoals ziekte of een later gekomen beperking. Voor muziektherapie is het kunnen omgaan met de emotionele gevolgen van een stoornis of handicap een belangrijke invalshoek.

Zingeving

Bij veel cliënten speelt een (hulp)vraag naar zingeving en muziek kan hierbij een grote rol hebben. Het samenspel van klank en betekenisvolle teksten geeft veel cliënten troost en hoop. De muziektherapeut kan hierin een bijdrage leveren bij de verschillende levensfasen waarin dit een rol speelt en in het bijzonder in de begeleiding bij de laatste levensfase

Daarnaast kan gewerkt worden aan nieuw gedrag oefenen, gedragsstoornissen en corrigerende ervaringen, ordening en structuur, oefenen van concentratie, werken met cognitieve beperkingen, disfunctionele cognities, isolement doorbreken, betekenisvol contact, copingvaardigheden, identiteit en autonomie, fysieke werking, activering en regulatie, motoriek en lichaamsbesef.

(Bron: www.nvvmt.nl)

 

Reacties zijn gesloten.